डॉ. हेमंत भाऊ पयेर
दरवर्षी 23 जून हा दिवस जगभरात आंतरराष्ट्रीय ऑलंपिक दिन म्हणून साजरा केला जातो. आधुनिक ऑलंपिक चळवळीचे जनक पियरे डी कुबर्टिन यांच्या संकल्पनेतून २३ जून १८९४ रोजी आंतरराष्ट्रीय ऑलंपिक समितीची स्थापना झाली. त्या ऐतिहासिक घटनेच्या स्मरणार्थ हा दिवस साजरा केला जातो. ऑलंपिक दिन हा केवळ क्रीडा स्पर्धांचा उत्सव नसून मैत्री, उत्कृष्टता आणि परस्पर आदर या मूल्यांचा प्रसार करणारा दिवस आहे.
भारतामध्ये गेल्या काही वर्षांत क्रीडा क्षेत्रात उल्लेखनीय बदल घडून आले आहेत. ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये भारतीय खेळाडूंनी मिळविलेल्या यशामुळे देशात खेळांविषयीचा दृष्टिकोन सकारात्मक झाला आहे. यामागे भारत सरकार आणि विविध राज्य सरकारांनी राबविलेल्या धोरणांचा मोठा वाटा आहे.
भारत सरकारने क्रीडा क्षेत्राचा विकास हा राष्ट्रीय प्राधान्यक्रम मानला आहे. युवा कार्यक्रम आणि क्रीडा मंत्रालयाच्या माध्यमातून खेळाडूंना दर्जेदार प्रशिक्षण, आधुनिक सुविधा आणि आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून देण्यासाठी अनेक योजना राबविल्या जात आहेत.
खेलो इंडिया अभियान ही भारत सरकारची महत्त्वाकांक्षी योजना देशातील क्रीडा संस्कृती बळकट करण्यासाठी सुरू करण्यात आली. या योजनेअंतर्गत ग्रामीण व शहरी भागातील प्रतिभावान खेळाडूंचा शोध घेऊन त्यांना शिष्यवृत्ती, प्रशिक्षण आणि स्पर्धांच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या जातात.
तसेच टार्गेट ऑलंपिक पोडियम स्कीम (TOPS) द्वारे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पदक मिळविण्याची क्षमता असलेल्या खेळाडूंना विशेष प्रशिक्षण, आहार, वैद्यकीय सुविधा, आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये सहभाग आणि तज्ज्ञ मार्गदर्शन दिले जाते. परिणामी भारताची ऑलंपिकमधील कामगिरी सातत्याने सुधारत आहे.
राष्ट्रीय क्रीडा महासंघांना बळकटी देणे, क्रीडा विज्ञानाचा वापर वाढविणे, महिला खेळाडूंना प्रोत्साहन देणे आणि दिव्यांग खेळाडूंसाठी विशेष सुविधा उपलब्ध करून देणे यावरही केंद्र सरकार विशेष भर देत आहे.
महाराष्ट्र हे देशातील आघाडीचे क्रीडा राज्य म्हणून ओळखले जाते. राज्य शासनाने खेळाडूंना प्रोत्साहन देण्यासाठी अनेक कल्याणकारी योजना आणि पुरस्कार सुरू केले आहेत.
राज्यातील गुणवंत खेळाडूंना शिवछत्रपती राज्य क्रीडा पुरस्कार देऊन त्यांच्या कार्याचा गौरव केला जातो. राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर यश मिळविणाऱ्या खेळाडूंना रोख पारितोषिके, शासकीय नोकऱ्यांमध्ये आरक्षण आणि विविध सवलती उपलब्ध करून दिल्या जातात.
महाराष्ट्र शासनाने जिल्हा व तालुका स्तरावर क्रीडा संकुले, व्यायामशाळा, क्रीडांगणे आणि प्रशिक्षण केंद्रे उभारण्यावर भर दिला आहे. ग्रामीण भागातील खेळाडूंनाही उत्कृष्ट सुविधा उपलब्ध व्हाव्यात यासाठी विशेष प्रयत्न करण्यात येत आहेत. महिला खेळाडूंचा सहभाग वाढविणे, शालेय व महाविद्यालयीन स्तरावर क्रीडा स्पर्धांचे आयोजन करणे आणि पारंपरिक खेळांना प्रोत्साहन देणे ही राज्य शासनाची महत्त्वाची धोरणे ठरली आहेत.
नीरज चोप्रा, पी. व्ही. सिंधू, मीराबाई चानू, लव्हलिना बोरगोहेन यांसारख्या भारतीय खेळाडूंनी जागतिक स्तरावर भारताचा तिरंगा अभिमानाने फडकविला आहे. त्यांच्या यशामुळे देशातील लाखो युवक-युवतींना प्रेरणा मिळत आहे.
आज भारतात क्रीडा हा केवळ छंद राहिलेला नाही, तर तो करिअर आणि राष्ट्रनिर्मितीचे प्रभावी साधन बनत आहे. केंद्र आणि राज्य सरकारच्या सकारात्मक धोरणांमुळे भारतातील क्रीडा संस्कृती अधिक मजबूत होत असून आगामी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये भारत अधिक पदक जिंकेल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.
आंतरराष्ट्रीय ऑलंपिक दिन हा प्रत्येक नागरिकाला निरोगी जीवनशैली, क्रीडाभावना आणि उत्कृष्टतेचा संदेश देणारा दिवस आहे. भारत सरकार आणि महाराष्ट्र शासनाने खेळाडूंना दिलेले प्रोत्साहन, आधुनिक सुविधा आणि आर्थिक पाठबळ यामुळे भारतीय क्रीडा क्षेत्र नव्या उंचीवर पोहोचत आहे. ऑलिंपिकची मूल्ये आत्मसात करून अधिकाधिक युवकांनी खेळांकडे वळणे हीच या दिनाची खरी प्रेरणा आहे.
डॉ. हेमंत भाऊ पयेर
सहाय्यक प्राध्यापक, विद्याधीराजा कॉलेज ऑफ फिजिकल एज्युकेशन अँड रिसर्च, नवीन पनवेल
